Klauzule abuzywne w umowach kredytowych — co musisz wiedzieć w 2026 roku.

Jeśli masz lub miałeś kredyt powiązany z frankiem szwajcarskim albo kredyt konsumencki z wysoką prowizją — ten artykuł jest dla Ciebie.

Czym są klauzule abuzywne?

Klauzula abuzywna (niedozwolona) to postanowienie umowy, które nie było z Tobą indywidualnie negocjowane, a jednocześnie kształtuje Twoje prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszający Twoje interesy jako konsumenta. Podstawę prawną stanowi art. 385¹ Kodeksu cywilnego, implementujący unijną Dyrektywę 93/13/EWG.

W praktyce bankowej klauzule abuzywne przybierały przede wszystkim formę postanowień indeksacyjnych i denominacyjnych w kredytach frankowych — pozwalały one bankom na jednostronne ustalanie kursu wymiany walut, przenosząc na kredytobiorcę nieograniczone ryzyko kursowe bez rzetelnej informacji o jego skali.

Kredyty frankowe — aktualny stan prawny

W ostatnich latach linia orzecznicza w sprawach kredytów CHF jest korzystna dla konsumentów, ale wynik konkretnej sprawy zależy od treści umowy, historii spłaty, zarzutów banku i oceny sądu.

Szczególnie istotne są dwa przełomy z 2025 roku.

Pierwszy z nich to wyrok TSUE z 19 czerwca 2025 r. w sprawie C-396/24 (Lubrecznik), który ostatecznie rozstrzygnął spór o rozliczenie stron po unieważnieniu umowy. Trybunał orzekł jednoznacznie: dopóki bank nie zwróci konsumentowi wszystkich wpłaconych rat, prowizji i kosztów, nie może skutecznie pozywać kredytobiorcy o zwrot udostępnionego kapitału. To koniec prób odwracania kolejności rozliczeń, które banki przez lata stosowały jako narzędzie nacisku.

Drugi przełom to uchwała Sądu Najwyższego z 5 marca 2025 r. (III CZP 37/24), która pozbawiła banki możliwości korzystania z tzw. prawa zatrzymania. Banki nagminnie składały oświadczenia o zatrzymaniu świadczenia właśnie po to, by zatrzymać narastające odsetki ustawowe za opóźnienie — potrafiące w długoletnich procesach wynosić dziesiątki tysięcy złotych. Sąd Najwyższy stwierdził, że przy rozliczeniu nieważnej umowy kredytowej właściwym instrumentem jest potrącenie, a nie zatrzymanie. Efekt był natychmiastowy: banki zaczęły masowo rezygnować z wnoszenia apelacji i wychodzić do klientów z poważniejszymi propozycjami ugodowymi.

Czy spłaciłeś już kredyt frankowy? Też możesz dochodzić roszczeń

Wiele osób, które lata temu uregulowały ostatnią ratę i wykreśliły hipotekę, żyje w przekonaniu, że ich szansa już minęła. To błąd. Orzecznictwo jest dziś jasne: bank ma obowiązek zwrócić wszystko, co wpłaciłeś ponad nominalnie pożyczony kapitał. Dotyczy to zarówno rat odsetkowych, jak i prowizji czy składek ubezpieczeniowych.

Jeśli Twój kredyt frankowy jest już spłacony — warto skonsultować się z adwokatem i ocenić, czy roszczenia nie uległy jeszcze przedawnieniu.

Kredyty konsumenckie — nowy front walki prawnej

Przełomy 2025–2026 roku nie dotyczą wyłącznie frankowiczów. Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24) otworzył nowy rozdział w sporach o kredyty gotówkowe, pożyczki konsolidacyjne i kredyty ratalne.

Trybunał zakwestionował powszechną praktykę banków polegającą na naliczaniu odsetek nie tylko od kwoty faktycznie wypłaconej klientowi, ale również od wliczonych do kredytu prowizji i składek ubezpieczeniowych. Klient wnioskujący o 35 000 zł otrzymywał do dyspozycji tę właśnie kwotę, ale odsetki bank naliczał od sumy 40 000 zł lub wyższej — obejmującej koszty, które nigdy nie trafiły na jego konto.

Kredyty złotowe i WIBOR — co zmienił wyrok TSUE z lutego 2026 r.?

Dla osób spłacających złotowe kredyty hipoteczne z oprocentowaniem zmiennym opartym na WIBOR-ze kluczowe znaczenie ma wyrok TSUE z 12 lutego 2026 r. (C-471/24, sprawa przeciwko PKO BP). Wbrew temu, czego spodziewał się sektor bankowy, Trybunał orzekł, że klauzule zmiennego oprocentowania oparte na WIBOR-ze podlegają kontroli abuzywności na gruncie Dyrektywy 93/13/EWG.

Co to oznacza w praktyce? Sądy krajowe mogą — i powinny — badać, czy bank należycie poinformował konsumenta o ryzyku wzrostu stóp procentowych i mechanizmie działania wskaźnika. Sama metodologia WIBOR-u nie jest kwestionowana, ale jakość obowiązków informacyjnych banku przed zawarciem umowy już tak. Wyrok nie oznacza automatycznej nieważności umów opartych o WIBOR ani automatycznego usunięcia wskaźnika z umowy.

Spory o kredyty złotowe nie są prostym odpowiednikiem spraw frankowych, a ich wynik w dużej mierze zależy od indywidualnych okoliczności danej umowy. Warto jednak wiedzieć, że narzędzie prawne istnieje — i może być skuteczne, jeśli bank nie dopełnił obowiązków informacyjnych.

Co powinieneś zrobić?

Jeśli masz lub miałeś umowę kredytową z bankiem — frankową, konsumencką lub złotową hipoteczną — warto ją przeanalizować pod kątem aktualnego orzecznictwa. Dotyczy to w szczególności:

• umów kredytów indeksowanych lub denominowanych do CHF, EUR lub innej waluty obcej,
• kredytów gotówkowych i konsolidacyjnych z prowizją wliczoną do kwoty kredytu,
• umów, w których obok kwoty pożyczki pojawiły się obowiązkowe ubezpieczenia narzucone przez bank,
• kredytów hipotecznych w złotych, przy których bank nie przedstawił symulacji wzrostu raty przy rosnących stopach procentowych.

Krótka rozmowa organizacyjna jest bezpłatna; pełna analiza prawna wymaga odrębnego ustalenia zakresu porady i pozwala ocenić, czy sytuacja uzasadnia podjęcie kroków prawnych i jakie są realne szanse na odzyskanie nadpłaconych środków.

Powyższe omówienie ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Każdy stan faktyczny wymaga indywidualnej analizy.

Najczęściej zadawane pytania

• Co to jest klauzula abuzywna w umowie kredytu?

  Klauzula abuzywna (niedozwolona) to postanowienie umowy, które nie było indywidualnie negocjowane z konsumentem, a jednocześnie kształtuje jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco narusza jego interesy. Podstawę prawną stanowi art. 385¹ Kodeksu cywilnego, implementujący unijną Dyrektywę 93/13/EWG. W praktyce bankowej takie klauzule przybierały przede wszystkim formę postanowień indeksacyjnych i denominacyjnych w kredytach frankowych, które pozwalały bankom jednostronnie ustalać kurs wymiany walut.

• Czy po spłacie kredytu frankowego można jeszcze odzyskać pieniądze od banku?

  Tak. Bank ma obowiązek zwrócić wszystko, co kredytobiorca wpłacił ponad nominalnie pożyczony kapitał — dotyczy to zarówno rat odsetkowych, jak i prowizji czy składek ubezpieczeniowych. Spłata ostatniej raty i wykreślenie hipoteki nie zamykają drogi do roszczeń. Warto jednak ocenić, czy roszczenia nie uległy jeszcze przedawnieniu.

• Na czym polega Sankcja Kredytu Darmowego?

  Jeśli umowa kredytu konsumenckiego zawierała nieprawidłowości w zakresie obliczania kosztów, konsument po złożeniu stosownego oświadczenia spłaca wyłącznie pożyczony kapitał — bez żadnych odsetek i prowizji. Podstawą jest art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Dotychczas pobrane koszty podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, a przy typowym kredycie gotówkowym na 35 000 zł łączny zwrot na rzecz konsumenta może wynosić nawet 15 000–16 000 zł.